فتوسل آسانسور یکی از مهمترین تجهیزات ایمنی در سیستم درب آسانسور است که نقش اصلی آن جلوگیری از بسته شدن درب روی افراد یا اشیاء میباشد. این قطعه به ظاهر ساده، تأثیر مستقیمی بر ایمنی سرنشینان، کاهش خرابی دربها و جلوگیری از توقفهای ناگهانی آسانسور دارد.
در بسیاری از موارد، نبود یا خرابی فتوسل میتواند باعث حوادث ، آسیب به تجهیزات و نارضایتی شدید کاربران شود؛ به همین دلیل فتوسل به عنوان یکی از اجزای حیاتی ایمنی آسانسور شناخته میشود.
نحوه کار فتوسل آسانسور
فتوسل معمولاً شامل یک فرستنده و گیرنده مادون قرمز است که در دو طرف درب کابین یا چارچوب نصب میشود. این دو بخش، یک پرده نوری نامرئی ایجاد میکنند و تا زمانی که مسیر نور قطع نشده باشد، درب اجازه بسته شدن دارد به محض قطع شدن این مسیر (عبور دست، پا یا هر مانع دیگر)، فرمان بسته شدن درب متوقف یا معکوس میشود
این عملکرد ساده اما هوشمند، از بسیاری از حوادث جلوگیری میکند.
چرا فتوسل آسانسور یک قطعه ایمنی حیاتی است؟
۱. جلوگیری از آسیبها
مهمترین وظیفه فتوسل، جلوگیری از برخورد درب با افراد، بهویژه:
کودکان
سالمندان
افراد کمتوان
بدون فتوسل سالم، خطر گیر کردن بدن یا وسایل بین دربها بسیار جدی است.
۲. کاهش خرابی درب و اپراتور
بسته شدن مکرر درب روی مانع:
فشار زیادی به موتور درب وارد میکند
باعث خرابی اپراتور و قفلها میشود
فتوسل سالم، عمر سیستم درب را به شکل قابلتوجهی افزایش میدهد.
۳. جلوگیری از توقفهای ناگهانی آسانسور
بخش زیادی از توقفهای آسانسور به خطاهای مربوط به درب و فتوسل برمیگردد. فتوسل تنظیمشده و سالم:
خطاهای تابلو فرمان را کاهش میدهد
از توقفهای بیدلیل جلوگیری میکند
محل نصب فتوسل آسانسور
فتوسلها معمولاً در این نقاط نصب میشوند:
روی درب کابین
به صورت پرده نوری چند شاخه (Full Height Light Curtain)
و در بخش های مقرون به صرفه تر فتوسل های چشمی تک کانال و دوکاناله
انتخاب محل نصب مناسب، تأثیر زیادی در عملکرد صحیح آن دارد.
خرابی فتوسل چه نشانههایی دارد؟
برخی علائم رایج خرابی فتوسل:
بسته نشدن درب آسانسور
باز شدن ناگهانی درب بدون مانع
توقفهای مکرر آسانسور
ارورهای مربوط به درب در تابلو فرمان
در صورت مشاهده این علائم، بررسی فتوسل باید در اولویت سرویس قرار گیرد.
نقش سرویس دورهای در عملکرد فتوسل
در سرویسهای دورهای آسانسور، فتوسل باید:
تمیز شود (گرد و غبار دشمن اصلی آن است)
تراز و همراستا بررسی شود
کابلها و اتصالات آن کنترل شود
بیتوجهی به سرویس فتوسل، یکی از دلایل اصلی خرابیهای زنجیرهای در سیستم درب است.
جمعبندی
فتوسل آسانسور شاید قطعهای کوچک به نظر برسد، اما نقشی بزرگ در ایمنی، عملکرد صحیح و کاهش هزینههای تعمیر دارد. سالم بودن این قطعه، هم امنیت سرنشینان را تضمین میکند و هم از خرابیهای پرهزینه جلوگیری مینماید.
اگر آسانسوری بدون فتوسل سالم در حال کار باشد، در واقع ایمنی آن ناقص است.
انواع فتوسل آسانسور
فتوسلهای آسانسور از نظر ساختار و تکنولوژی به چند دسته اصلی تقسیم میشوند که انتخاب آنها معمولاً بر اساس نوع درب، ترافیک ساختمان و سطح ایمنی موردنیاز انجام میشود.
فتوسل چشمی تک نقطهای این نوع فتوسل در قدیم بسیار رایج بوده و شامل یک فرستنده و گیرنده مقابل هم است.
مزایا:
قیمت پایین
نصب ساده
معایب:
فقط یک نقطه را پوشش میدهد
احتمال برخورد درب با افراد یا بارهای بزرگتر وجود دارد
فتوسل دو یا چند نقطهای در این مدل تعداد شعاعهای نوری بیشتر است و سطح وسیعتری را پوشش میدهد.
این نوع تا حدی ایمنتر از مدل تک نقطهای است.
پرده نوری (Light Curtain) یا تمام قد رایجترین و استانداردترین نوع در آسانسورهای جدید ایران همین مدل است.
ویژگیها:
ایجاد دهها یا حتی صدها شعاع نوری
پوشش ارتفاع کامل ورودی کابین
واکنش بسیار سریع به مانع
در ساختمانهای پرتردد، بیمارستانها، پاساژها و برجها استفاده از این نوع تقریباً ضروری است.
فتوسل چگونه به تابلو فرمان متصل میشود؟
فتوسل بهصورت مستقیم با تابلو فرمان آسانسور در ارتباط است.
وظیفه آن ارسال سیگنال باز یا بسته بودن مسیر نور است.
وقتی مسیر نور باز باشد → تابلو فرمان اجازه بسته شدن درب را میدهد
وقتی مسیر نور قطع شود → تابلو فرمان دستور توقف یا باز شدن درب را صادر میکند
در برخی تابلوها خرابی فتوسل بهصورت ارور مخصوص نمایش داده میشود و در برخی دیگر باعث توقف کامل سیستم میگردد.
چه عواملی باعث خرابی فتوسل میشود؟
خرابی فتوسل همیشه به معنای سوختن قطعه نیست. در بسیاری از موارد دلایل سادهتری وجود دارد:
گرد و غبار و آلودگی محیط چاه
ضربه خوردن هنگام اسبابکشی
شل شدن پایههای نگهدارنده
قطع شدن یا له شدن کابلها
رطوبت زیاد در چاه آسانسور
ناهماهنگی بین فرستنده و گیرنده
به همین دلیل خیلی وقتها یک تنظیم ساده یا تمیزکاری مشکل را حل میکند و نیازی به تعویض نیست.
تفاوت فتوسل طبقه و فتوسل کابین
بعضی افراد این دو را اشتباه میگیرند:
فتوسل کابین → مربوط به درب و جلوگیری از برخورد
فتوسل طبقه → برای تشخیص رسیدن کابین به تراز طبقه
مقاله فعلی درباره فتوسل درب کابین است؛ همان قطعهای که کنار دربها دیده میشود و مانع بسته شدن روی افراد میگردد.
آیا آسانسور بدون فتوسل مجاز به کار است؟
در آسانسورهای قدیمی ممکن است سیستم فتوسل وجود نداشته باشد و فقط از :
سنسور فشار درب
سیستم برگشت درب هنگام برخورد
استفاده شده باشد.
اما در استانداردهای جدید:
نصب فتوسل نوری به عنوان تجهیز ایمنی ضروری در نظر گرفته میشود
در بازبینیهای دورهای معمولاً توصیه به نصب یا تعویض آن میشود
کار کردن آسانسور بدون فتوسل سالم:
خطرناک است
منجر به نارضایتی کاربران میشود
احتمال آسیب بدنی را بالا میبرد
نکات مهم انتخاب فتوسل مناسب
برای انتخاب فتوسل باید چند عامل را در نظر گرفت:
نوع درب (تلسکوپی، سنترال، لولایی)
تعداد تردد ساختمان
نوع تابلو فرمان
شرایط محیطی چاه و رطوبت
بودجه پروژه
در ساختمانهای پرتردد، فتوسل پردهای بهترین گزینه است و در آسانسورهای کمتردد خانگی، فتوسلهای اقتصادیتر هم کاربرد دارند.
آیا فتوسل نیاز به تنظیم تخصصی دارد؟
بله.
تنظیم نادرست فتوسل میتواند باعث شود:
درب بهاشتباه باز بماند
با وجود مانع بسته شود
آسانسور وارد حالت خطا شود
بنابراین نصب و تنظیم آن باید توسط سرویسکار آموزشدیده انجام شود.
جمعبندی تکمیلی
فتوسل آسانسور یکی از قطعاتی است که شاید از نظر ظاهری کوچک و ساده باشد، اما نقش آن در ایمنی سیستم بسیار بزرگ است.
سالم بودن فتوسل یعنی:
جلوگیری از آسیب به افراد
جلوگیری از خرابی اپراتور درب
کاهش توقفهای آزاردهنده آسانسور
افزایش عمر سیستم درب
به زبان ساده:
اگر فتوسل درست کار نکند، آرامش و ایمنی آسانسور از بین میرود.
